Jedno z najbardziej ambitnych przedsięwzięć naukowych XXI wieku wchodzi w kluczową fazę rozwoju. Misja LISA Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) umożliwi badanie zjawisk niewidocznych dotychczas dla teleskopów. Sener Polska, jako integrator podsystemu, rozwinie mechanizmy, które będą działać z dokładnością niespotykaną dotąd w warunkach kosmicznych. Misja LISA (Laser Interferometer Space Antenna) Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) będzie pierwszym w historii kosmicznym obserwatorium fal grawitacyjnych, które zalicza się do najtrudniejszych do zaobserwowania zjawisk we Wszechświecie.

Wizualizacja misji LISA Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA)
fot. ESA

Projekt uznawany jest za jedną z najbardziej wymagających technologicznie inicjatyw w historii ESA. Start zaplanowano na 2035 rok, a wartość kontraktu przemysłowego, w którym uczestniczy Sener Polska, przekracza 55 milionów euro. Jest to jednocześnie największa misja badawcza pod względem wartości kontraktu, w jakiej kiedykolwiek brali udział polscy inżynierowie.

To przedsięwzięcie może całkowicie odmienić sposób, w jaki naukowcy badają przestrzeń pozaziemską. Po raz pierwszy możliwa będzie obserwacja fal grawitacyjnych o znacznie niższych częstotliwościach niż te dostępne dla detektorów działających na naszej planecie. Dzięki temu astronomii będą mogli badać zdarzenia, których nie da się zaobserwować żadnym z teleskopów, jak np. zderzenia czarnych dziur, czy procesy zachodzące we wczesnym Wszechświecie. Projekt uznawany jest za historyczny, ponieważ wprowadza zupełnie nowy sposób poznawania kosmosu i może doprowadzić do odkryć wykraczających poza obecne modele fizyki.

Misja LISA może zrewolucjonizować sposób, w jaki rozumiemy Wszechświat. Wprowadzi zupełnie nowy kierunek w obserwacji zjawisk, których do tej pory nie byliśmy w stanie dostrzec. Skala naszego zaangażowania i kontrakt przekraczający 55 mln euro pokazuje, że jako polska firma uczestniczymy w tym projekcie, nie tylko jako dostawcy technologii, ale również jako jego współtwórcy – mówi Jakub Pierzchała, Dyrektor Generalny Sener Polska.

W realizację projektu zaangażowana jest polska spółka, która we współpracy z hiszpańskim oddziałem Sener i siecią dostawców odpowiada za rozwój istotnych elementów dwóch podsystemów: MLTS (MOSA Locking & Tracking Subsystem) oraz HGAS (High Gain Antenna System). Działania prowadzone są w ścisłej współpracy z głównymi integratorami misji – OHB System AG oraz Thales Alenia Space Italia. Zakres odpowiedzialności jest szeroki i obejmuje zarówno zaawansowane zadania inżynieryjne, jak i koordynację całego łańcucha dostaw. Specjaliści Sener Polska opracowują i weryfikują rozwiązania mechaniczne oraz termiczne, dbają o najwyższe standardy jakości oraz zarządzają pracami podwykonawców z kilku krajów europejskich.



Pracujemy nad rozwiązaniami, które wymagają precyzji przekraczającej standardy stosowane w dotychczasowych projektach kosmicznych. Osiągnięcie takiej dokładności wymaga zastosowania nowych technologii, rozwijanych specjalnie na potrzeby tej misji. To dla nas wyzwanie, a jednocześnie potwierdzenie, że możemy działać na najwyższym, międzynarodowym poziomie – podkreśla Beata Wiertel, Project Manager w Sener Polska.

W ramach podsystemu MLTS firma dostarcza oprzyrządowanie dla teleskopów MOSA (Mechanical-Optical Sub-Assembly). Na każdym z trzech satelitów znajdą się dwa takie zestawy, co oznacza, że w kosmos trafi łącznie sześć kompletów. Elementy te obejmują m.in. mechanizmy zabezpieczające teleskop podczas startu rakiety, siłownik podtrzymująco-zwalniający (HDRA), który uwolni teleskop po wejściu na orbitę, oraz precyzyjne systemy jego obracania i pozycjonowania. Wymagana dokładność ruchu sięga poziomu około 2,5 nanoradiana, co stanowi niespotykaną w dotychczasowych misjach kosmicznych precyzję. Dla HGAS rozwijana jest antena, mechanizmy jej precyzyjnego ustawiania oraz mechanizm podtrzymująco-zwalniający.

Istotnym elementem obu podsystemów są nowe technologie oparte na aktuatorach piezoelektrycznych, czyli urządzeniach, które zmieniają prąd w ruch. Instrumenty te są wspierane przez dedykowane enkodery i elektronikę sterującą. Dodatkowe wyzwania pojawiają się w podsystemie MLTS, gdzie konieczne jest zastosowanie materiałów o bardzo niskiej magnetyczności oraz eliminacja wszelkich mikrozakłóceń mogących wpłynąć na wyniki pomiarów. Oznacza to m.in. brak luźnych elementów i rozwój nowych mechanizmów zwalniających, zaprojektowanych specjalnie z myślą o tej misji.

O misji LISA:
LISA to misja kosmiczna ESA, która zakłada umieszczenie trzech satelitów w formacji oddalonych od siebie o około 2,5 mln kilometrów. Za pomocą laserowych interferometrów będą one mierzyć fale grawitacyjne – zaburzenia czasoprzestrzeni powstające m.in. podczas zderzeń czarnych dziur czy podwójnych układów gwiazd neutronowych. Realizacja misji otworzy nowy rozdział w badaniach Wszechświata, znacząco przewyższając możliwości obecnych detektorów, takich jak LIGO. Jej start planowany jest na 2035 rok.


Źródło: planetpartners.pl